Roland Barthes

Het plezier van de tekst

 

Oorspronkelijke titel: Le plaisir du Texte, 1973
Vertaling: Frans van de Pol, 1986
Uitgever: SUN
ISBN13: 978-90-6168-254-7ISBN: 9789061682547

Flaptekst

De inmiddels klassiek geworden verdediging van het plezier van de tekst tegen de onverschillige bejegening door de wetenschap en de liefdeloze puriteinse behandeling door de ideologie.
'Schrijven is Barthes' steeds weer terugkerend onderwerp - en inderdaad, wellicht heeft sedert Flaubert niemand zo briljant en gepassioneerd nagedacht over wat schrijven is als Roland Barthes.' Susan Sontag

Het boekje Le plaisir du texte is voor mij een van de boeiendste essays van Roland Barthes. In de periode 1984-1986 heb ik met enkele vrienden (Wim, Marianne en Laurens) het boekje mogen en kunnen vertalen. De vertaling is in 1986 uitgegeven door de SUN, maar inmiddels niet meer verkrijgbaar.

Le plaisir du texte is geschreven in augustus 1972 en gepubliceerd in 1973.

Door Jacques Vogelaar wordt het boekje als volgt getypeerd: "Dit boekje neemt binnen het werk van Roland Barthes (1915-1980) een cruciale plaats in. Het geeft een verschuiving te zien van theoretisch geformuleerde opvattingen over literatuur, cultuur, mythe en tekenleer, naar een meer literaire benadering van verschillende onderwerpen. Het boekje bestaat uit korte fragmenten die listig volgens het alfabet gerangschikt zijn, zo open dat de lezer alle vrijheid heeft. Plezier is een woord dat zowel het genoegen als het genot omvat, het eenvoudige genoegen van het lezen alsook het genot dat gepaard kan gaan met de lectuur van een tekst die veroverd moet worden. De erotische bijbetekenis speelt voortdurend een rol in de omgang van Barthes met teksten. 'Stijl' is daarbij een sleutelwoord. Eigenlijk is het boekje één grote liefdesverklaring aan de literatuur. En tegelijk een verdediging van lezen en schrijven tegen een dor academisme én tegen de blikvernauwing ten gevolge van een ideologische benadering."(bron Biblion)

Kenmerkend voor Barthes is de intertekstualiteit, door Kristeva ook wel "een mozaiek van citaten" genoemd. Woorden, tekstfragementen, krijgen hun betekenis in hun tekstuele omgeving. Een betekenis die onzeker en voorlopig is. De auteur heeft weinig grip op de
betekenis die de lezer zal geven aan de tekst. Het is immers de lezer die voortdurend
betekenis tot stand brengt, afhankelijk van de teksten die hem of haar doorkruisen. Het is de lezer die in een tekst duikt, er weer van opkijkt, overstapt naar een andere tekst, weer terug komt en onophoudelijk betekenissen produceert. Dit intertextueel lezen raakt aan het schrijven.

De tekst komt volgens Barthes "niet tot stand door een organisch rijpingsproces
of een hermeneutisch verdiepingsproces, maar eerder door de seriële beweging van verplaatsingen, verdichtingen en variaties". ( Jos
de Mul
).

Het plezier van de tekst is fragmentarisch en door en door intertextueel.
Het boekje doorkruist ondermeer de volgende gebieden:

  • de filosofie (Nietzsche, Derrida)
  • de psychoanalyse (met name Lacan)
  • de linguistiek (Kristeva, Benveniste, Hjelmslev, Saussure)
  • de (ideologische) kritiek
  • de directe omgeving van Barthes (onder andere de groep van Tel Quel en andere Parijse intellectuelen en schrijvers zoals Bataille en Sollers).

Het is tevens een programmatische tekst dat elementen van een "theorie van het lezen" bevat en waarin een lees/schrijfpraktijk wordt ontwikkeld die kenmerkend is voor het verdere werk van Barthes.

Het plezier van de tekst, in zijn opzet fragmentarisch van aard, wordt op deze website aangeboden.

Al jaren speel ik met de gedachte een annotatie bij het Plezier van de Tekst te schrijven; een poging om de vele routes die het boekje opent of achter zich laat, zichtbaar te maken. Onlangs ontdekte ik dat dit werk al gedaan is door Armine Kotin Mortimer, hoogleraar Frans aan de Universiteit van Illinois.

In 1989 publiceerde zij The gentlest law: Roland Barthes's The Pleasure of the Text (het boek is uitverkocht en in Nederland voor zover ik weet alleen te vinden in de Universiteitsbibliotheek van Leiden en nu ook na een donatie door Mortimer in de Letterenbibliotheek van de Universiteit Utrecht). Bij ieder van de fragmenten van het Plezier van de Tekst plaatst zij een kort commentaar en geeft vervolgens een "intertekst" (in totaal 285). Het boek bevat een introductie die een uitstekende inleiding op Het plezier van de tekst vormt. Ik heb met de welwillende toestemming van Armine Mortimer de vrijheid genomen deze inleiding
hier in zijn geheel te presenteren.

Op deze site treft u de integrale vertaling van Le plaisir du texte aan. Het plezier van de tekst is opgedeeld in 47 alfabetisch gerangschikte paragrafen, die ieder weer uit een of meerdere fragmenten bestaat. Ik heb bij de presentatie deze paragrafen als leidraad genomen. Als lezer kunt u zich laten leiden door de titels van deze paragrafen en zo een weg zoeken door de tekst.

De annotaties van mijzelf, Mortimer en andere bronnen zullen stapsgewijs aan de paragrafen op deze site worden toegevoegd. Work in progress.

Enkele verwijzingen tot slot:

In 2000 is een nieuwe editie van Le plaisir du texte verschenen bij Seuil, voorzien van een voorwoord van Carlo Ossola en uitgebreid met het artikel Variations sur l'écriture. Dit artikel is uiteraard opgenomen in de Oeuvres Complètes maar verder niet eerder gepubliceerd geweest.

Roland Barthes 160 p., 04/10/00,
Collection : Essais littéraires (H.C.)
ISBN : 2020417871

Voici enfin recomposé et présenté pour la première fois, un ambitieux projet de Roland Barthes : celui de suivre, dans l'histoire de l'humanité, le processus de lent dépôt de la trace de l'écriture, signe monumental, matière gravée ou peinte, allant jusqu'à la composition du texte, l'émergence de la lecture, du lecteur. Conçus entre 1971 et 1973, subdivisés en rubriques et paragraphes suivant un schéma homogène, Le Plaisir du texte et Les Variations sur l'écriture eurent des destins différents : alors que le premier connut immédiatement un grand succès, le second, destiné à une collection italienne, ne fut jamais publié qu'à titre posthume dans les Ouvres complètes de Barthes. Relire aujourd'hui ces deux textes dans la reconstruction historique proposée ici, ainsi qu'ils avaient été conçus, cela signifie retrouver les raisons d'une " pratique infinie " : celle de la mémoire et de la fidélité à l'écriture. C'est peut-être là, avant l'essaimage éphémère des signes sur les écrans d'ordinateur, le dernier hymne au texte comme " marque indélébile " d'une civilisation, hymne à la fidélité du scribe et à la liberté du lecteur.

Cette nouvelle édition a été établie et préfacée par Carlo Ossola, professeur au Collège de France.

Vertalingen van Le plaisir du texte

  • Nederlands: Het plezier van de tekst, SUN, 1986 (vert. Frans van de Pol)
  • Engels: The Pleasure of Text, Hill and Wang, 1975 (vert. Richard Miller)
  • Duits: Die Lust am Text, Suhrkamp, 1974 (vert. Traugott König)
  • Noors: Lysten ved teksten, Oslo: Solem, 1990 (vert: Arne Kjell Haugen) ISBN 82-560-0641-2
  • Deens (?): Roland Barthes: Lysten ved teksten & Variationer over
    skriften. Rævens Sorte Bibliotek nr 57 København, 2003, (vert
    Steffen Nordahl Lund). ISBN 877378222
  • Fins:Tekstin hurma, Vastapaino Tampere, 1993 (vert. Raija Sironen)
  • Italiaans: Il piacere del testo, Torino: Einaudi, 1975
  • Spaans: El placer del texto, Ed. Siglo XXI, México, 1974 (vert. Nicolás Rosa en Oscar Terán)
  • en verder ??

Artikelen gewijd aan Le plaisir du texte

Artikelen die specifiek of grotendeels gewijd zijn aan Le plaisir du texte:

  • Barthes (Roland), Supplément, Art Press nr 4 1973 (in: OC II p 1588)
  • Barthes (Roland), L'adjectif est le 'dire' de desir (interview met Bertrand Visage), Gulliver nr 5, maart 1973 (in Grain dse la voix, in OC II p 1695)
  • Boucheron-Pétillon (Sabine), De l'intermittence pronominale: sur la polyphonie énonciative dans le manuscrit et l'état définitif du Plaisir du texte de Roland Barthes, in: Genesis 19, 2002
  • Gallop (Jane), Feministiese kritiek en het plezier van de tekst. In: Tijdschrift voor vrouwenstudies nr 25, 1986
  • Mortimer (Armine), Lé criture par soustraction: le manuscrit du Plaisir du texte, Études francaises, 30, 3, 1995 (x)
  • Mortimer (Armine), Le manuscrit de Plaisir du texte de Roland Barthes et l'ordre de l'écriture, Genesis 9, 1996 (x)
  • Pol (Frans van de), De oorlog en het plezier van de tekst. In: Gaya Scienza nr 6, 1988 (x)


 

 

 

email

contact

wie ben ik